Πόσες φορές δεν έχουμε ακούσει τη φράση «ο τουρισμός είναι η βαριά βιομηχανία της Ελλάδας»; Ακούγεται εύηχη, όμως πίσω της κρύβεται μια σκληρή πραγματικότητα: μια χώρα που δεν παράγει είναι μια χώρα εκτεθειμένη. Και η Ελλάδα, εδώ και πολλά χρόνια, έχει επιτρέψει στη βιομηχανική της βάση να συρρικνωθεί επικίνδυνα.
Από την ακμή στην αποσύνθεση
Κλάδοι όπως η κλωστοϋφαντουργία, τα ναυπηγεία και η παραγωγή ηλεκτρικών συσκευών, που για δεκαετίες έδιναν δουλειά και προοπτική σε χιλιάδες οικογένειες, εξαφανίστηκαν σταδιακά. Ο έντονος διεθνής ανταγωνισμός, το υψηλό κόστος ενέργειας, η απουσία μακροπρόθεσμου σχεδιασμού και η βεβιασμένη στροφή προς τις υπηρεσίες επιτάχυναν την αποβιομηχάνιση. Το αποτέλεσμα είναι μια οικονομία υπερβολικά εξαρτημένη από τον τουρισμό και την κατανάλωση.
Γιατί επανέρχεται το θέμα σήμερα;
Η πανδημία και ο πόλεμος στην Ουκρανία λειτούργησαν σαν καμπανάκι κινδύνου. Αποκάλυψαν πόσο ευάλωτη είναι μια χώρα που δεν μπορεί να καλύψει βασικές ανάγκες – από φάρμακα και τρόφιμα έως πρώτες ύλες και ενέργεια. Έτσι, η επαναβιομηχάνιση έπαψε να είναι θεωρητική συζήτηση και μετατράπηκε σε ζήτημα στρατηγικής και εθνικής ασφάλειας.
Ποια βιομηχανία χρειαζόμαστε;
Η επιστροφή δεν σημαίνει νοσταλγία για τα εργοστάσια του παρελθόντος. Η βιομηχανία του αύριο οφείλει να είναι σύγχρονη, βιώσιμη και ανταγωνιστική:
- να βασίζεται στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στις αρχές της κυκλικής οικονομίας,
- να ενσωματώνει την τεχνολογία: αυτοματοποίηση, ρομποτική, τεχνητή νοημοσύνη,
- να παράγει προϊόντα με διεθνή απήχηση, από ποιοτικά τρόφιμα και φάρμακα έως προηγμένες ναυπηγικές λύσεις.
Τα δύσκολα εμπόδια
Η πραγματικότητα, ωστόσο, παραμένει αμείλικτη. Η ενέργεια είναι ακριβή, η γραφειοκρατία αποθαρρυντική, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις δυσκολεύονται να βρουν χρηματοδότηση και το επιστημονικό δυναμικό συνεχίζει να μεταναστεύει. Αν αυτά τα ζητήματα δεν αντιμετωπιστούν ουσιαστικά, η επαναβιομηχάνιση θα μείνει μια ωραία ιδέα σε παρουσιάσεις και όχι μια ζωντανή πολιτική.
Η χώρα διαθέτει μια σπάνια συγκυρία: ευρωπαϊκούς πόρους για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση και μια στρατηγική γεωγραφική θέση στη Μεσόγειο. Το ερώτημα είναι αν θα αξιοποιήσει αυτή την ευκαιρία με σοβαρό και συνεκτικό βιομηχανικό σχεδιασμό ή αν θα αφήσει, για άλλη μια φορά, τον χρόνο να χαθεί.
Γιατί το συμπέρασμα είναι ξεκάθαρο: χωρίς ισχυρή βιομηχανία, η ελληνική οικονομία παραμένει ανολοκλήρωτη. Και σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται με ιλιγγιώδη ταχύτητα, αυτό δεν είναι απλώς αδυναμία – είναι πραγματικός κίνδυνος.